«Банан Қазақстанда өсе ме?» Осы сұрақты естігенде көпшілік таңырқайтыны анық. Себебі банан десе көз алдымызға тропикалық ормандар, жылы климат пен мұхит жағалауындағы елдер елестейді. Ал дәл осындай экзотикалық жемістің Қазақстанда өсірілетінін көп адам біле бермейді.
Осы қызығушылықтың жетегінде мен Шымкент қаласының маңындағы Таскешу ауылында орналасқан банан бағына арнайы барып, оның тыныс-тіршілігімен танысып қайттым. Бұл сапар мен үшін жай ғана экскурсия емес, ауыл шаруашылығындағы жаңашылдықтың нақты үлгісін көруге мүмкіндік берген ерекше тәжірибе болды. Банан бағына жеткен сәттен бастап-ақ ерекше әсерге бөлендім. Сырттағы аптап ыстықтың өзі жылыжайдың ішіндегі тропикалық климатпен салыстырғанда өзгеше сезіледі. Ішке енген бойда бетке жылы әрі ылғалды ауа соғады. Жан-жағыңды қалың жасыл жапырақтар көмкеріп, биік банан ағаштары бірінен соң бірі тізіліп тұр. Кейбір ағаштардың басында салмағы ондаған келіге жететін банан шоқтары ілініп тұрса, енді бірінде жаңа ғана гүлдеп келе жатқан жемістерді көруге болады. Бір сәтке Қазақстанда емес, тропикалық елдердің бірінде жүргендей әсерде болдым.
Экскурсия барысында жылыжай мамандары банан өсірудің қыр-сырымен таныстырды. Олардың айтуынша, банан – өте талғампаз өсімдік. Ол тұрақты жылу мен жоғары ылғалдылықты қажет етеді. Сондықтан жылыжай ішінде температура белгілі бір деңгейде сақталып, арнайы суару жүйесі үздіксіз жұмыс істейді. Әр ағаштың өсуі күн сайын бақылауда болады. Суару, тыңайтқыш беру, зиянкестерден қорғау сияқты жұмыстардың барлығы ғылыми тәсілдер арқылы жүргізіледі. Осындай ұқыпты күтімнің арқасында ғана сапалы өнім алуға мүмкіндік бар.
Зерттеуім бойынша, банан ағашы отырғызылғаннан кейін бірнеше ай бойы күтімді қажет етеді. Уақыты келгенде ағашта үлкен гүл пайда болып, оның әр қабаты ашылған сайын жаңа банандар қалыптаса бастайды. Бір ағаштан мол өнім алынған соң, оның орнына жанынан өсіп шыққан жаңа өркен қалдырылады. Осылайша өнім үздіксіз жалғасып отырады.
Бұрын мұндай үдерісті тек теледидардан немесе интернеттен көретінмін. Ал оны өз көзіммен көру ерекше қызығушылық сыйлады.
Экскурсияның ең қызықты бөлігі – мамандардың банан туралы қызықты деректермен бөлісуі болды. Мысалы, банан ағашы деп жүргеніміздің өзі шын мәнінде ағаш емес, алып шөптесін өсімдік екен. Оның сабағы сырт көзге ағашқа ұқсағанымен, бірнеше жапырақтың бірігуінен түзіледі. Сонымен қатар банан әлемдегі ең көп тұтынылатын жемістердің бірі саналады.
Осындай мәліметтер экскурсияны одан әрі қызықты ете түсті. Мені таңғалдырған тағы бір жайт – бұл жобаның еліміздің ауыл шаруашылығы үшін маңыздылығы. Бұрын банан тек шетелден тасымалданатын өнім ретінде қабылданса, бүгінде оны өз жерімізде өсіруге болатындығы дәлелденіп отыр.
Әрине, мұндай өнімді өсіру оңай емес. Оған үлкен инвестиция, жаңа технологиялар және білікті мамандар қажет. Дегенмен, осы жоба Қазақстанда инновациялық ауыл шаруашылығының қарқынды дамып келе жатқанын көрсетеді.
Сапар барысында келген қонақтардың жүзіндегі таңданысты да байқадым. Көпшілігі алғаш рет бананның қалай өсетінін көріп, суретке түсіп, мамандарға түрлі сұрақтар қойып жатты. Әсіресе балалар үшін бұл жер табиғат сабағы сияқты әсер қалдырады. Олар кітаптан оқыған мәліметтерін көзбен көріп, өсімдіктің даму кезеңдерін бақылауға мүмкіндік алады.
Мұндай экскурсиялардың білім беру тұрғысынан да маңызы зор екеніне көз жеткіздім. Бұл саяхат менің ауыл шаруашылығына деген көзқарасымды өзгертті. Бұрын ауыл шаруашылығы тек егін егу немесе мал өсірумен ғана шектеледі деп ойласам, бүгінгі күні ғылым мен технологияның арқасында экзотикалық жемістерді де Қазақстан жағдайында өсіруге болатынын түсіндім. Ең бастысы – еңбекке деген жауапкершілік, жаңашылдыққа ұмтылыс және табиғатты терең тану. Осындай ерекше орындар ішкі туризмнің дамуына да серпін береді.
Шымкентке келген туристер тарихи ескерткіштермен қатар Таскешудегі банан бағына да арнайы соғып, ерекше әсер алып қайтады. Бұл өңірдің туристік әлеуетін арттырып қана қоймай, жергілікті кәсіпкерліктің дамуына да оң ықпалын тигізеді.
Таскешудегі банан бағы – Қазақстандағы ауыл шаруашылығының жаңа мүмкіндіктерін көрсететін бірегей жоба. Бұл жер табиғат пен ғылымның, еңбек пен жаңашылдықтың үйлесім тапқан ерекше мекені десек, артық емес. Мұнда келген әрбір адам бананның өсу жолын көріп қана қоймай, еліміздің мүмкіндіктеріне деген сенімін арттырады.
Егер жолыңыз Шымкент өңіріне түссе, Таскешудегі осы ерекше банан бағына міндетті түрде барып көруге кеңес беремін. Себебі бұл – жай ғана жылыжай емес, Қазақстанда да тропикалық әлемнің бір бөлшегін жасауға болатынын дәлелдейтін ерекше орын. Бұл сапар маған ұмытылмас әсер сыйлады және туған жерімізде жүзеге асып жатқан осындай тың жобаларды мақтан тұтуға болатынын тағы бір мәрте дәлелдеді.
Динара ЖАҢАБЕК,
Ы.Алтынсарин мектебінің
11-сынып оқушысы.
Шолаққорған ауылы,
Созақ ауданы,
Түркістан облысы.
